HAUMEA CÜCE GEZEGENİ HALKASI KEŞFİMİZ HK.

Doç. Dr. Ozan ÜNSALAN basın açıklaması videosu

https://www.youtube.com/watch?v=7_eTllT-GZ4

Makalemizin linki

http://www.nature.com/nature/journal/v550/n7675/full/nature24051.html?foxtrotcallback=true

Orijinal uluslararası ortak YouTube basın videosu:

https://www.youtube.com/watch?v=TeUegAEbGxo

NASA’nın yaptığı haber

https://science.nasa.gov/haumea-outer-solar-system

NTV Haberi

https://www.ntv.com.tr/teknoloji/cuce-gezegenin-halkasi-kesfedildi-turk-bilim-insanlarinin-katkisiyla,tefeI21kF0inAk6rQ2VNzA

 

Anadolu Ajansı Haberi

http://aa.com.tr/tr/bilim-teknoloji/turk-bilimcilerin-de-katkisiyla-cuce-gezegenin-halkasi-kesfedildi/941908

Haumea cüce gezegeni için tasarlanmış bu görselimiz, NASA tarafından 17 Ekim 2017 tarihinde GÜNÜN ASTRONOMİ FOTOĞRAFI seçilmiştir.

Science Dergisi Haberi

http://www.sciencemag.org/news/2017/10/astronomers-spot-first-ring-around-distant-dwarf-planet

National Geographic Haberi

https://news.nationalgeographic.com/2017/10/rings-found-dwarf-planet-haumea-space-science/

The Guardian haberi

https://www.theguardian.com/science/2017/oct/11/scientists-discover-ring-around-dwarf-planet-haumea-beyond-neptune

CNN haberi

http://edition.cnn.com/2017/10/12/health/ring-dwarf-planet/index.html

Sky and Telescope haberi

http://www.skyandtelescope.com/astronomy-news/dwarf-planet-haumea-has-a-ring/

ABC.NET haberi

http://www.abc.net.au/news/science/2017-10-12/ring-found-around-potato-shaped-dwarf-planet-haumea/9034498

USA TODAY haberi

https://www.usatoday.com/story/tech/science/2017/10/11/ring-discovered-around-egg-shaped-dwarf-planet-haumea/753805001/

Astronomynow haberi

https://astronomynow.com/2017/10/12/ring-discovered-around-haumea-an-egg-shaped-dwarf-planet-beyond-neptune/

DAILY MAIL Haberi

http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-4966886/Astronomers-discover-ring-dwarf-planet-Haumea.html

Encycolopedia Brittanica Haberi

https://www.britannica.com/place/Haumea

12 Ekim 2017 tarihinde yayınlanan Nature makalemizin ardından tüm dünya basınında yer alan 1000’den fazla sayıda haberin GOOGLE ARAMA MOTORU LİSTESİ: (12 Ekim-1 Kasım 2017)

https://www.google.com.tr/search?q=haumea&safe=strict&dcr=0&source=lnt&tbs=qdr:m&sa=X&ved=0ahUKEwjSqbWs4ZzXAhVDK1AKHcPUAk4QpwUIHg&biw=1280&bih=615

RK FİZİKÇİ VE ASTRONOMLARI ULUSLARARASI BİR EKİPLE, NEPTÜN ÖTESİNDEKİ CÜCE GEZEGEN HAUMEA’NIN HALKASI OLDUĞUNU KEŞFETTİ!

NEPTÜN ÖTESİNDEKİ CÜCE GEZEGEN HAUMEA’NIN HALKASI OLDUĞU KEŞFEDİLDİ

Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Bölümü öğretim üyesi Doç. Dr. Ozan ÜNSALAN’ın içinde bulunduğu ve ülkemizden TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (Dr. Tuncay ÖZIŞIK, Orhan ERECE, Doğan Tekay KÖSEOĞLU), Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ulupınar Gözlemevi (Prof. Dr. Osman DEMİRCAN, Yard. Doç. Dr. Doğan KÖSEOĞLU, Araş. Gör. Dr. Afşar KABAŞ, Araş. Gör. Çağlar PÜSKÜLLÜ), Adıyaman Üniversitesi Fizik Bölümü (Doç. Dr. Eda SONBAŞ, Nazlı KARAMAN), Erzurum Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma ve Uygulama Merkezi (Doç. Dr. Cahit YEŞİLYAPRAK, Mohammad SHAMEONI NIAEI, Onur ŞATIR, Yavuz GÜNEY), Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Gözlemevi’nin (Selami KALKAN) de içinde yer aldığı uluslarası bir araştırma ekibi ile yapılan ortak gözlem sonucunda, Neptün ötesindeki cüce gezegen Haumea’nın bir halkası olduğu keşfedildi. Bu gözlemin sonuçları ise 12 Ekim 2017 tarihinde Nature dergisinde bir makale ile bilim dünyası ile paylaşıldı. (“The size, shape, density and ring of the dwarf planet Haumea from a stellar occultation”, Nature, 550, 219-223)

Makalemize aşağıdaki linkten ulaşılabilir.

http://www.nature.com/nature/journal/v550/n7675/full/nature24051.html?foxtrotcallback=true

Neptün gezegeninin ötesinde, bilinen 4 cüce gezegen mevcuttur. Bunlar sırasıyla Pluto, Eris, Makemake ve Haumea olarak adlandırılırlar. Bunlardan yalnızca Haumea’nın basık ve elips şekilli olduğu ve çok hızlı döndüğü bilinmektedir. Bir gök cisminin bir başka gök cismi tarafından örtülmesi veya karartılması anında, o gök cisminin bazı fiziksel özellikleri belirlenebilmektedir. Böyle bir örtülmenin dünyadaki bir çok teleskop ile farklı gözlemevlerinden aynı anda yaklaşık 1,5 dakikalık bir süre boyunca takip edilmesi sonucunda özellikleri çok az bilinen Haumea cüce gezegeninin bazı fiziksel özellikleri ortaya çıkarılmıştır. Bu özelliklerden en göze çarpanı ise “Haumea’nın bir halkası olduğunun ilk defa” belirlenmesidir. Neptün ötesinde yer alan bu 4 cüce gezegenden, özellikleri en az bilineni Haumea’dır.

Türk Fizikçileri ve Astronomlarının da yer aldığı uluslararası bir ekiple beraber, İspanya’daki Endülüs Astrofizik Enstitüsü (Institute of Astrophysics of Andalucia-IAA-CSIC) tarafından yürütülen bir işbirliği ile bu cüce gezegenin halkasının varlığının keşfine ülkemizden de katkı sağlanmış ve bu ortak keşfimiz 12 Ekim 2017 tarihinde Nature dergisinde bir makale ile bilim dünyasına duyurulmuştur.

Neptün ötesindeki gök cisimlerinin çalışılması, küçük ebatları, düşük parlaklıkları ve oldukça uzak mesafelerde olmaları dolayısıyla hayli zordur. Bu konuda oldukça yararlı ve etkili bir yöntem, bunların bilinen bir yıldızın önünden geçerken o yıldızdan gelen ışığı örtmeleri sonucunda yapılan gözlemlerdir. Daha önce Pluto, Eris ve Makemake cüce gezegenlerinde başarıyla uygulandığı gibi, bu yöntem astronomlara, incelenen gök cisminin “boyutları, şekli ve yoğunluğu” gibi bazı fiziksel özellikeri ortaya çıkarmakta yardımcı olur.

Uluslararası ekibin başında bu geçişin gözlenmesi ile ilgili çalışmayı yürüten, Endülüs Astrofizik Enstitüsü araştırmacısı José Luis Ortiz şunları söyledi:

“Haumea’nın 21 Ocak 2017 tarihinde, belirli bir yıldızın önünden geçeceğini hesapladık ve Avrupa’nın değişik yerlerinden bu geçişin gözlemlenebileceğini öngördük. Bu sayede, çok yüksek hassasiyetle, Hamea’nın şeklini ve boyutlarını belirleyebildik. Gözlem sonucunda, daha önce bilinenin aksine Haumea’nın daha büyük ebatlarda olduğu ve yüzeyinin, bilinenden daha az yansıma verdiğini keşfettik. Bir diğer özelliğinin ise yine daha önce bilindiğinin aksine daha az yoğun bir yapıya sahip olduğuydu. Tüm bu özellikler Haumea hakkında cevaplanması beklenen birçok soruyu cevaplar niteliktedir.”

“Haumea, güneşin çevresinde 285 yılda bir dönmektedir ve şu anda güneşten, dünyanın olduğundan 50 kat daha uzak mesafededir. Kendi ekseni etrafında bir dönüş yapması 3,9 saat (234 dakika) almaktadır (4 saat = 240 dakika). Tüm güneş sistemimize yer alan ve uzunluğu 100 km’den büyük cisimler arasında, hepsinden daha kısa bir sürede dönmektedir. Bu dönüş hızı sayesinde boylamasına uzayıp bir (ragbi) rugby topu gibi şekil almıştır. Yayınlanmış son veriler, Haumea’nın uzun ekseninin 2.320 km uzunlukta olduğunu göstermektedir. Bu değer Pluto cüce gezegeni ile hemen hemen aynı olup tek farkı Pluto gibi bir atmosferinin olmayışıdır.”

NEPTÜN ÖTESİNDE “HALKASI OLAN İLK NESNE

Endülüs Astrofizik Enstitüsü’nden Pablo Santos-Sanz ise şunları söyledi:

“Beklenmeyen ve en ilginç olan şey ise Haumea’nın bir halkası olduğunu keşfetmemizdi. Birkaç yıl öncesine kadar sadece dev gezegenlerin halkalarının olduğunu biliyorduk, daha sonra ekip olarak Jüpiter ve Neptün arasında iki küçük gök cismi keşfettik. Bu gök cisimlerinin de, sürpriz bir şekilde etraflarında yoğun halkalar olduğunu belirledik. Şu anda ise Neptün ötesinde ise bu iki gök cisminden çok daha büyük ve çok farklı genel özellikler sergileyen ve halkaları olan başka gök cisimleri de keşfedilmiş oldu.

Haumea ile ilgili elde ettiğimiz sonuçlara göre, Haumea’nın ekvator düzleminde yer alan halkayı oluşturan donmuş parçacıkların, Haumea’nın kendi ekseni etrafında dönüşünden 3 kat daha yavaş bir hızla döndükleri keşfedilmiş oldu. Bu durumun, Haumea’nın en büyük uydusu olan “Hi’iaka” uydusunda da aynı şekilde olduğu bilinmektedir.

José Luiz Ortiz son olarak şunu ekledi:

“Bu halkanın nasıl oluştuğuyla ilgili olarak birkaç farklı olası açıklama vardır. Örneğin, bu halka başka bir cisim ile çarpışma sonucunda veya bu cüce gezegenin yüksek hızdaki dönüşü sebebiyle, yüzeyinde bulunan maddelerin dağılması sonucu oluşmuş olabilir. Bu gözlem ilk defa Neptün ötesindeki bir cismin halkası olduğu keşfedilmiştir ve bu durum daha önce sanılanın aksine güneş sistemimizde olduğu gibi diğer gezegen sistemlerinde de halkaların var olabileceğini ortaya koymaktadır.”

Doç. Dr. Ozan ÜNSALAN ise son olarak şunları söyledi:

“Böyle bir keşfin, Neptün ötesindeki gök cisimlerinin araştırılması ile ilgili çalışmaların önünü açacağını düşünmekteyiz. Türkiye’de bu alanda çalışan Fizikçi ve Astronomlar, Haumea’nın 1,5 dakikalık geçişi için teleskoplarımızı gökyüzüne çevirdik ve önemli sonuçları birlikte elde ettik. Elbette bu tür çalışmalarda, disiplinlerarası çalışmanın önemi büyüktür. Bizler, Fizikçiler ve Astronomlar olarak işbirliğinin ne kadar önemli olduğunun altını bir kez daha çizmek istiyoruz. Fizik ve Astronomi alanında ülkemizde yapılmakta olan bu türlü çalışmaların hızla arttığının da bilinmesi gereklidir. Gelecek nesillerimiz Fizik, Astronomi vb. Fen Bilimleri alanlarında ne kadar yol katederlerse o kadar başarılı olacağımız ve adımızın duyurulacağı gayet açıktır.”